Nước – Dầu mỏ mới
Văn Cường
Với tình trạng ô nhiễm ngày một nặng và dân số ngày càng tăng, nước sạch dự
báo sẽ sớm trở thành một thứ tài nguyên quý giá không kém dầu mỏ trong thế kỷ
trước. Nhưng không như dầu mỏ có thể thay thế bằng các loại nhiên liệu khác như
điện, nhiên liệu sinh học, khí đốt..., nước là thứ không thể thay thế và ai
cũng cần nước để sống.
Kỳ 1: Giá trị nhất hành tinh
Một bài báo của tờ Economist hồi tháng 5 cho rằng dù nhiều nơi nước hầu như
không mất tiền mua, nhưng đó là thứ giá trị nhất hành tinh. Người ta giết nhau
vì kim cương máu. Các nước phát động chiến tranh vì giành giật tài nguyên dầu mỏ.
Nhưng tất cả những hàng hóa giá trị nhất trên thế giới sẽ chẳng còn ý nghĩa gì
nếu thiếu nước.
Sau hơn 15 năm tranh luận, cuối tháng 7-2010, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã
bỏ phiếu công nhận tiếp cận nước sạch và điều kiện sống hợp vệ sinh là một trong
những quyền căn bản của con người, với 122 phiếu ủng hộ, 44 phiếu trắng và 0
phiếu chống. Đó là một sự công nhận khá muộn màng, vì nhiều quyền cơ bản của
cong người được công nhận trước đó không thể tồn tại nếu không có nước. Chẳng hạn
quyền được sống. Có người được xác nhận nhịn ăn suốt 2 tháng trời mà không chết,
nhưng không ai có thể sống mà không uống nước trong vòng 3-4 ngày. Không chỉ tối
quan trọng đối với con người, nước còn là cội nguồn của tất cả các dạng sống.
Khi truy tìm sự sống ở các hành tinh khác, điều người ta quan tâm trước hết là
xem hành tinh đó có nước hay không. Hoặc quyền được ăn - khoảng 1/3 hoạt động sản
xuất lương thực trên thế giới cần đến việc tưới tiêu... Cho đến nay, việc thiếu
tiếp cận nước sạch là vi phạm nhân quyền lớn nhất trên thế giới. Theo bà Maude
Barlow - cố vấn cao cấp về nước cho Chủ tịch Đại hội đồng LHQ, gần 2 tỷ người sống
trong các khu vực căng thẳng về nước và 3 tỷ người không có nước dùng trong
vòng 1 km từ nơi ở của họ. Cứ 3,5 giây có 1 trẻ em chết do uống nước bẩn.
Nước bẩn, sát thủ đáng sợ
Nghiên cứu của Viện Nước quốc tế Stockholm (SIWI), nước bẩn giết chết nhiều
người hơn so với động đất và chiến tranh. Ước tính mỗi ngày trên thế giới có tới
5.000 trẻ em bị chết do các bệnh liên quan đến nước bẩn. Trong khi đó, theo một
phúc trình của LHQ năm 2006, có tới 1,1 tỷ người không tiếp cận được nước sạch
và hơn 2,6 tỷ người không có điều kiện vệ sinh cơ bản. 1,5 triệu trẻ em dưới 5
tuổi và 4,43 triệu em ở độ tuổi đến trường bị chết mỗi năm do các bệnh liên
quan đến nước và vệ sinh môi trường.
Một nghịch lý là người dân ở các nước nghèo phải tốn nhiều tiền cho nước sạch
hơn so với các nước phát triển từ 5-10 lần. Nhiều cư dân vùng Hạ Sahara ở châu
Phi có ít hơn 20 lit nước mỗi ngày, và 2/3 không có nhà vệ sinh đạt chuẩn. Ngược
lại, bình quân 1 người Anh dùng 150 lít nước/ngày trong khi người Hoa Kỳ dùng
600 lít/ngày. Cá biệt có cư dân Phoenix, Arizona (Hoa Kỳ) dùng tới 1.000
lít/ngày – gấp 100 lần so với người Mozambique. “Nước là cuộc khủng hoảng chính
của hàng triệu người dễ tổn thương nhất trên thế giới”, nhà môi trường Kevin
Watkins nói. Phúc trình của LHQ cho biết đa số các nước đang phát triển chi ít
hơn 1% GDP cho hệ thống cung cấp nước sạch cho người dân, và hầu hết hệ thống
đó phục vụ cho người giàu ở thành thị. Chính vì điều này, người nghèo mất nhiều
thời gian hơn để có được nước dùng. Người dân Hạ Sahara bỏ ra 40 tỷ giờ mỗi năm
để đi lấy nước, tương đương 1 năm trời làm việc của tất cả người lao động ở
Pháp.
Cạn kiệt nguồn cung
Thiếu nước sạch đang là một vấn đề nhức nhối, nhưng tình hình sẽ trở nên tồi
tệ hơn khi thế giới hết nước sạch, và điều đó rất có thể xảy ra vì dân số ngày
càng tăng trong khi nước sạch ngày càng ít đi do ô nhiễm và biến đổi khí hậu. Cách
nay 2.000 năm, chỉ có khoảng 250 triệu người trên trái đất, nhưng ước tính đến
năm 2020, chỉ riêng Bắc Phi và Trung Đông đã có 400 triệu người. Trong khi đó,
những sa mạc như Sahara đang ngày càng mở rộng, và các nguồn nước ngày càng cạn
kiệt. Mực nước Biển Chết đã giảm xuống hơn 10m trong TK 20. Hồ Chad – một trong
những nơi khởi nguồn của sống Nile – giảm gần 100 m nước mỗi năm. Mực nước ngầm
tại hàng triệu hecta miền bắc Trung Quốc giảm 1m/năm, khiến việc đào giếng ngày
càng tốn kém. LHQ ước tính các giếng ở khu vực này phải khoan sâu 1km hoặc hơn
mới có nước sạch. Những khối băng trên dãy Himalaya, từng được mệnh danh là
“tháp nước của châu Á”, đang tan biến với một tốc độ báo động. Điều này ảnh hưởng
nghiêm trọng đến lưu lượng nước của các con sông chính như sông Mê Công, sông Dương
Tử (Trung Quốc), sông Hằng (Ấn Độ), sông Indus (Pakistan). Ngoài ra, ô nhiễm là
một hệ quả đáng sợ nhất của quá trình phát triển công nghiệp, và làm tổn hại
nghiêm trọng đến nguồn cung nước sạch trên thế giới. Trung Quốc hiện là nơi bị
cáo buộc gây ô nhiễm nguồn nước nhiều nhất. Sông Dương Tử ở nước này là một
trong những con sông bị ô nhiễm nặng nhất thế giới. Hơn 40% trong 662 thành phố
lớn của Trung Quốc không có hệ thống xử lý rác và chất thải. Ước tính của chính
quyền Bắc Kinh cho biết 9/10 thành phố trong nước có hệ thống nước ngầm bị ô
nhiễm, và khoảng 300 triệu người phải uống nước không an toàn.
Một báo cáo mới đây của Ngân hàng Thế giới (WB) nói rằng, đến năm 2030, nhu
cầu toàn cầu đối với nước sẽ vượt quá mức cung cấp đến 40%. Hiện 2 tỷ người sống
ở các nước đang căng thẳng về nước và đến năm 2025, 2/3 dân số thế giới sẽ phải
sống trong những nước hoặc khu vực chịu căng thẳng về nước, trừ khi xu hướng hiện
tại thay đổi. Hơn nữa, sẽ có thêm các cuộc xung đột về nước vì nguồn tài nguyên
này càng ngày càng khan hiếm. Goldman Sachs ước tính tiêu thụ nước trên toàn cầu sẽ tăng gấp
đôi mỗi 20 năm.
No comments:
Post a Comment