Bằng Lăng's Blog

Thấy chết không cứu

Hỏi: Thấy chết không cứu có phải là tội ác? Ở đâu có luật về điều này?

Thấy chết không cứu là một hành vi vô nhân tính và bị lên án tại tất cả các cộng đồng trên thế giới. Việc cứu người gặp nạn được xem là “nghĩa vụ”, được biết đến với khái niệm “nghĩa vụ cứu người” (duty to rescue). Cứu người gặp nạn được xem là một hành vi mặc nhiên, vì vậy tại nhiều nơi dù không có luật định rõ ràng về điều này, nhà chức trách vẫn có thể kết tội những trường hợp thấy chết không cứu.

Tại nhiều nơi và trong nhiều tôn giáo, việc cứu người gặp nạn được đưa vào luật hẳn hoi, với cái tên phổ biến là “Luật Người Samari nhân hậu” (Good Samaritan laws), theo dụ ngôn Người Samari nhân hậu của Chúa Jesus, được thánh Luca (Luke) ghi lại trong sách Tân Ước (Luke 10:25-37). Dụ ngôn kể một người bị cướp đánh nhừ tử rồi để nằm nửa sống nửa chết trên đường. Có 2 người gồm một thầy tư tế và một thầy Lêvi lần lượt đi qua, nhưng đều tránh sang phía bên kia đường mà đi. Chỉ có một người Samari nặc danh vừa thấy nạn nhân liền động lòng thương. Người này đã cúi mình xuống rửa và băng bó vết thương cho nạn nhân. Kế đến ông còn vực người đó lên lưng lừa để chở đến quán trọ. Người Samari nhân hậu này không những trả tiền cho người chủ quán trọ mà còn trao cho chủ quán một ngân phiếu đã ký sẵn để chủ quán tự do điền vào và nói: “Nhờ bác săn sóc cho người này, có tốn kém bao nhiêu, thì khi trở về, chính tôi sẽ hoàn lại bác”.

Ở Mỹ

Trong luật chung của Mỹ và nhiều nước nói tiếng Anh khác, không có nghĩa vụ chung chung phải cứu người khác. Nhìn chung, một người không thể bị gán trách nhiệm nếu không làm igf khi người khác gặp nguy hiểm. Tuy nhiên, nghĩa vụ cứu người có thể phát sinh trong 2 tình huống:

Nếu một người tạo ra một tình huống nguy hiểm, và người khác bị nguy hiểm vì tình huống đó, thì anh ta phải có trách nhiệm cứu giúp người bị hiểm. Nghĩa vụ như vậy cũng phát sinh khi có tồn tại những “quan hệ đặc biệt”, chẳng hạn: Các nhân viên cứu hộ có nghĩa vụ cứu giúp công chúng trong phạm vi làm việc của họ. Cha mẹ có nghĩa vụ cứu những đứa con của mình. Những người thay cha mẹ đứa bé coi sóc chúng (như giáo viên nhà trẻ, bảo mẫu...) cũng có nghĩa vụ tương tự. Người điều khiển các phương tiện có nghĩa vụ cứu người mà họ chở. Giới chủ có nghĩa vụ cứu nhân viên. Chủ nhà có nghĩa vụ cứu khách mời đến nhà. Vợ chồng có nghĩa vụ cứu nhau...

Tính đến năm 2009, tại Mỹ có 10 tiểu bang có luật hoặc qui định yêu cầu người ta ít nhất phải báo với nhà chức trách hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ cho người lạ bị nguy hiểm. Những bang này gồm California, Florida Hawaii Massachusetts, Minnesota, Ohio, Rhode Island, Vermont, Washington và Wisconsin.

Trong luật dân sự

Nhiều hệ thống luật dân sự ở châu Âu, Mỹ Latinh và châu Phi còn có những qui định cụ thể hơn về nghĩa vụ cứu người. Nhưng sẽ có ngoại lệ là người cứu giúp không có nguy cơ bị nguy hiểm khi cứu người bị nạn.

Điều này có nghĩa là nếu một người thấy người khác cần được cấp cứu, họ phải tiến hành mọi biện pháp để giúp người này được cấp cứu, đồng thời phải tiến hành những biện pháp sơ cứu. Điều này thường xảy ra khi có một người bị tai nạn giao thông, và người qua đường có nghĩa vụ phải cứu giúp họ và gọi cấp cứu hoặc những cơ quan hữu trách.

Luật hình sự

Tại một số nước, có luật hình sự qui định công dân phải cứu giúp người bị nạn. Thường là công dân ít nhất phải có trách nhiệm gọi cấp cứu, trừ trường hợp việc gọi cấp cứu có thể gây hại. Những luật như vậy có ở các nước như Albania, Áo, Bỉ, Bungari, Croatia, Séc, Đan Mạch, Phần Lan, Đức, Pháp, Hy Lạp, Hungary, Iceland, Ý, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Thụy Sĩ.

Tại Pháp, những tay săn ảnh tại hiện trường công nương Diana bị tai nạn xe hơi từng bị điều tra với cáo buộc vi phạm luật “non-assistance à personne en danger” (thấy chết không cứu), có thể ngồi tù tới 5 năm và phạt 100.000 USD.

Ở Đức, luật "Unterlassene Hilfeleistung" (không cứu người gặp nạn) là một hành vi tội ác theo điều 323c của luật Strafgesetzbuch. Luật này qui định công dân phải trợ giúp người bị nguy hiểm nếu cần thiết, và được miễn truy tố nếu việc cứu giúp đó lại thành ra hại họ. Tại Đức, kỹ năng sơ cứu là nội dung bắt buộc để có thể lấy bằng lái xe.

Tại Serbia, luật qui định công dân phải giúp đỡ bất kỳ người nào đang bị nguy hiểm (như bị tai nạn xe hơi) cho đến khi nào việc giúp đỡ đó không gây nguy hiểm cho chính người ra tay cứu giúp. Nếu ai vi phạm luật này có thể bị phạt 1 năm tù giam. Nếu người gặp nạn bị chết do không được người qua đường cứu giúp, người qua đường có thể bị phạt 8 năm tù giam.

Tại Brazil, luật cũng buộc công dân phải cứu giúp những người bị nguy hiểm lớn, những người bị thương hoặc trẻ em bị lạc... nếu việc làm đó không gây tổn hại cho người cứu giúp. Nếu vi phạm, người ta có thể bị tù từ 6 tháng đến 1 năm.

Quyền miễn truy tố

Luật cứu người bị nạn thường đi kèm với quyền được miễn truy tố nếu người ra tay cứu giúp một cách tự nguyện nhưng lỡ làm hại người được giúp đỡ. Qui định này được một số chính quyền các nơi trên thế giới đưa ra hòng giảm thiểu tình trạng những người đi đường phớt lờ người bị nạn, hoặc không cứu giúp người bị nạn vì sợ bị phạt hoặc truy tố khi xử lý không đúng dẫn đến việc gây thương tích trầm trọng hơn hay cái chết ngoài ý muốn cho người bị nạn.

Tại Mỹ không có luật thống nhất toàn liên bang về quyền miễn truy tố khi cứu người gặp nạn. Tại New York, luật qui định người tự nguyện cứu người gặp nạn sẽ không bị kiện cáo bất kỳ điều gì về hành vi đó sau này. Tuy nhiên, sự miễn trừ này chỉ áp dụng cho việc cứu người cực kỳ khẩn cấp. Chẳng hạn, trong trường hợp có một người bị té xe nhưng không bị đe dọa tính mạng hay thương tật nặng, cũng không có nguy cơ bị xe khác tung tiếp. Nếu người qua đường quyết định cứu giúp người này, nhưng lại khiến họ bị liệt hay bị thương nặng hơn, thì không được miễn trừ.

Ngoài ra, việc cứu người không phải vì mục đích lợi nhuận. Vì vậy, một bác sĩ hay nhân viên y tế cứu người theo công việc của họ thì vẫn có thể bị truy tố nếu có sai sót.

Vụ việc gây tức giận

Tương tự như vụ 18 người qua đường bỏ mặc em bé 2 tuổi dãy chết ở Trung Quốc mới đây, một vụ khác xảy ra ở Mỹ năm 2010 cũng khiến công luận nổi giận.

Trong vụ đó, một người nhập cư từ Guatemala tên Hugo Alfredo Tale-Yax đã giúp đỡ một phụ nữ bị kẻ cướp tấn công, nhưng bị tên đó đâm nhiều phát vào ngực. Camera an ninh quay lại cho thấy sau khi bị đâm, anh ngã nằm sóng soài bên vệ đường, khoảng 12 người đi ngang mà chẳng ai thèm giúp đỡ. Thậm chí có người đã rút điện thoại ra để chụp ảnh Tale-Yax nằm dưới đất, nhưng lại không nghĩ đến việc dùng chiếc điện thoại đó để gọi cấp cứu hay cảnh sát.

Có một người thậm chí nâng Tale-Yax dậy, nhưng sau đó lại bỏ đi và cũng chẳng gọi cấp cứu.

Hậu quả là khi nhân viên cấp cứu đến 1 giờ sau đó, Tale-Yax đã chết. Một người đi giúp người khác, nhưng lại bị chết vì không ai giúp mình. Thậm chí, người phụ nữ được anh ta cứu cũng không thấy có hành vi giúp đỡ anh.

Năm 2009, 1 cặp nhân viên cứu hộ ở hạt Kings (Mỹ) đã bị đuổi việc sau khi không chịu cứu một phụ nữ mang bầu. Khi 2 người này đi uống cà phê ở một nhà hàng, nữ thu ngân ở đó (đang mang thai) bị ngã và người ta nhờ 2 người này cứu giúp, nhưng họ nói nhà hàng hãy gọi cấp cứu, và họ bỏ đi. Nữ thu ngân sau đó bị chết vì không được sơ cứu từ đầu. Một trong 2 nhân viên cứu hộ đó về sau bị một công dân bắn chết.

Hòn Rồng (Tổng hợp)